Filipinler

Filipinler’de İşletme Kurmak

Kendi işinizi kurmak çok büyük bir hazırlık ve dikkatli planlama gerektirir. Teklif etmek istediğiniz ürün türünü veya hizmetleri seçmek ve hedef kitlenizi incelemek araştırmanızın ilk aşamalarında hayatidir.

Filipinler birkaç bölgeye ayrılmış yedi binden fazla adadan oluşmaktadır. Bu yerler, aynı millete ait olmasına rağmen, coğrafi olarak dağınık ve kültürel olarak birbirlerinden farklı. Bu nedenle, girişimde bulunmayı planladığınız sektöre ve faaliyet göstermek istediğiniz işletme türüne bağlı olarak bir plan geliştirmeniz bu bölgede var olabilmeniz için zaruridir.

Bu sayıda, Filipinler’in iş ortamı hakkında bilmeniz gereken her şeyi bulabilirsiniz.
• Neleri dikkate almalısınız?
• Filipinler’de Doğrudan Yabancı Yatırımların Korunması
• Prosedürler
• Negatif Liste
• Yatırım Yardımları
• Filipinler’de Yatırım Yapabileceğiniz Sektörler
• Genel Bilgiler

Neleri Dikkate Almalısınız?

Filipinler, İngilizce konuşabilen, genç ve yetenekli bir işgücüne sahiptir. 103 milyondan fazla nüfusu ile büyük bir iç pazara sahip olmasının yanı sıra, diğer büyük ASEAN ülkelerine açılan kapı olma özelliği göstermektedir. Çok gelişmiş bir hukuk sistemine ve dikkate değer bir doğal zenginliğe sahip olan Filipinler ekonomisi, kurumsal dış kaynak tedarikini başarıyla entegre etmiş bulunmaktadır.

Tüm bu olumlu özelliklerine rağmen, yatırımcıların bilmesi gereken kimi risk faktörleri de vardır. Filipinler’in bazı sektörlerde altyapı kalitesi düşük ve bazı sektörler dış yatırım kısıtlamalarına tabii. Gelişmiş yasal sistemlerine rağmen, prosedür uygulamalarında şeffaflık eksikliği söz konusudur. Son haberlere göre, ülke idare ve devlet kurumlarında yolsuzluklar yüksek düzeyde. Bölgeler arasında eşitsizlikler olan Filipinler’in güney tarafı ise güvenlik açısından sorunlu bir durumdadır.

Prosedürler

Filipinler’de iş yapmak üzere lisans almak isteyen bir şirketin Filipin Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’na kaydolması gerekmektedir. Bir lisansa sahip olmadan iş yapmanın cezası vardır. Bazı faaliyetler için ise ek lisanslar gerekebilmektedir (bankalar, sigorta şirketleri, yatırım evleri vb. gibi).

Negatif Listede belirtilen ticari faaliyetlerin bazıları (örneğin profesyonel meslek uygulamaları), yalnızca Filipin vatandaşları tarafından uygulanabilmektedir. Ek olarak, faaliyetlerin bazı alanlarındaki yabancı
sermaye, %20 ila %60 oranında kısıtlamalara tabii tutulabilmektedir. Kimi faaliyetler, madencilik ve elektrik üretmek için yenilenebilir enerji
kaynaklarının kullanılması gibi, hizmet sözleşmeleri almayı da gerektirebilmektedir.

Yatırım Yardımları

Omnibus Yatırımlar Yönetmeliği 1987 uyarınca, Filipinler’de yatırım yapacak şirketler için vergi muafiyeti ve azaltılması şeklinde çeşitli teşvikler vardır.
Filipinler, yatırım yapacak şirketlere projenin türüne ve kırsal bölgelerde olup olmamasına bağlı olarak 6 yıla varan gelir vergisi tatili vaat etmektedir. Devlet ayrıca ithal edilen yedek parçalar, iskele ücretleri ve ihracat vergisi, vergi ve harçlar konusunda da vergi muafiyeti sunmaktadır. Ayrıca, şirketler için yerli üreme stokları ile satın alınan hammaddeler ve ödenen ücretler için talep edilebilecek vergi kredileri ve indirimleri vardır. Belirli şartlar altında, şirketler Katma Değer Vergisi’nden (KDV) de muaf tutulabilmektedirler.

Doğrudan Yabancı Yatırımların Korunması Filipinler, yıllar boyunca çok yönlü ikili yatırım sözleşmelerine imza atmışlardır. Bu anlaşmalar arasında en önemlisi ATIGA’dır (ASEAN Mal Ticareti Anlaşması). 2010 yılında imzalanan bu anlaşmayla, ASEAN bölgesinde serbest ürün akışı olan tek bir pazar kurmak hedeflenmiştir. Olası anlaşmazlık ve çatışma durumlarında hükümetin sağladığı yardımların yanında, ilaveten yardımcı olabilecek çeşitli kuruluşlar vardır. Filipinler aynı zamanda Çok Taraflı Yatırım Garanti Ajansı’nın bir üyesidir ve diğer imzalı ortaklarla güçlü yasal bağlantıları vardır.

Olumsuz Liste

Yabancı Yatırımlar Yasası’na göre, belirli sanayi sektörlerinde yabancı mülkiyet üzerindeki kısıtlamaların bir listesi bulunmaktadır. Bu liste Negatif Liste olarak adlandırılmakta ve iki parçadan oluşmaktadır. A Listesi’nde “herhangi bir zamanda belirli kanunlarda yapılan değişiklikleri yansıtacak şekilde” değişiklik yapılabilirken, B Listesi Dış Yatırımlar Yasası ve revize edilen uygulama kuralları ve düzenlemeleri uyarınca iki yılda bir değişiklik yapılabilmektedir.

-A Listesi

• Kayıt ve internet işleri, medya ile ilgili mesleklerin pratikleri, ödenmiş sermayesi 2,5 milyon ABD dolarından az olan perakende ticaret işletmeleri, kooperatifler, özel dedektiflerin örgütlenmesi ve işletilmesi hariç, kitlesel medyada yabancı sermayeye izin verilmemektedir. Ayrıca bekçi veya güvenlik görevlisi sağlayan işletmeler, küçük çaplı madencilik, deniz kaynaklarının kullanımı, kokpitlerin mülkiyeti, işletilmesi ve yönetimi, nükleer silahların üretimi, onarımı, stoklanması veya dağıtılması, biyolojik, kimyasal ve radyolojik silahlar ve anti personel mayınları, havai fişek ve diğer piroteknik cihazların imalatı sektörleri de yabancı sermayeye yasaklanmış durumdadır.
• Özel radyo iletişim ağlarında %20’ye kadar yabancı sermaye izin verilmektedir.
• Savunma ile ilgili yapıların inşası için sözleşmelerinde, ya da ister yerel ister
yurtdışı olsun istihdam yatırımlarında %25’e kadar yabancı sermayeye izin verilmektedir.
• Reklamcılıkta %30’a kadar yabancı sermaye.
• Yerel olarak finanse edilen kamu işlerinin yapımı ve onarımı, doğal kaynakların keşfi, geliştirilmesi ve kullanılması; özel alanların mülkiyeti, kamu hizmetlerinin işletilmesi (istisnalar mevcut), dini gruplar ve misyon kurulları (i.m.) tarafından kurulanlar dışındaki eğitim kurumları, (pirinç) ve mısırın perakende, hariç, kültürlenmesi, üretimi, öğütülmesi, işlenmesi ve ticareti ve pirinç ve mısırın takas edilmesi, satın alınması veya başka şekilde alınması; ve bunların yan ürünleri, devlete ait veya kontrol edilen şirkete, şirkete, ajansa veya belediye şirketlerine malzeme, mal ve emtia tedarik sözleşmeleri, derin deniz ticari balıkçı teknelerinin işletilmesi, kat mülkiyeti birimlerinin mülkiyeti, özel radyo iletişim ağları sözleşmelerinde% 40’a kadar yabancı sermayeye izin verilmektedir.

Olumsuz Liste

Yabancı Yatırımlar Yasası’na göre, belirli sanayi sektörlerinde yabancı mülkiyet üzerindeki kısıtlamaların bir listesi bulunmaktadır. Bu liste Negatif Liste olarak adlandırılmakta ve iki parçadan oluşmaktadır. A Listesi’nde “herhangi bir zamanda belirli kanunlarda yapılan değişiklikleri yansıtacak şekilde” değişiklik yapılabilirken, B Listesi Dış Yatırımlar Yasası ve revize edilen uygulama kuralları ve düzenlemeleri uyarınca iki yılda bir değişiklik yapılabilmektedir.

Filipinler’de Yatırım Yapabileceğiniz Sektörler

Dünya Bankası hem insan hem de fiziki ulusal kaynaklara yapılan verimli yatırımlar nedeniyle Filipinler ekonomisinin önümüzdeki yıllarda büyümeye devam edeceğini tahmin etmektedir. Hükümet ulusal ekonomiyi iyileştirmek ve ülke işgücünün becerilerini geliştirmek için projeler gerçekleştirmiştir. Hükümet ayrıca, ülkedeki inovasyonu artıracak araştırma ve geliştirme girişimlerini de desteklemektedir. Ülkedeki ekonomik büyümenin sürdürülebilir olması adına ülke çapında temiz sanayilerin gelişimi vurgulanmaktadır. Uygun kaynak yönetimi, ülkenin daha hızlı ve daha sürdürülebilir şekilde gelişmesini sağlamaktadır.

Turizm

Turizm sektörü, 2017 yılında tüm ekonominin yüzde 21’ini oluşturarak Filipin GSYİH’in büyük pastası oldu. Sadece bu rakamlar bile bize turizm endüstrisinin ekonomik büyüme açısından önemini göstermektedir.
Gelir üretmesinin yanında, turizm sektörü aynı zamanda 2.3 milyon iş
üretti. Bu rakamların önümüzdeki birkaç yıl içinde artması beklenmektedir. Turizm, kendisiyle alakasız görünen sektörler için de fayda üretmiştir. Sektör başında apılan tahminlere göre, bu endüstri ülkenin toplam işgücünün
yaklaşık yüzde 19,2’si olan 7,8 milyon kişi için iş üretmiştir.

Emlak

Hükümetin Yap, Yap, Yap (YYY) programı yürürlüğe girdiğinde, daha fazla ticari ve konut birimlerinin inşa edilmesi beklenmektedir. Gelişmiş ulaşım altyapısı ve daha fazla iş yaratılmasıyla, Filipinliler’ in daha fazla harcama gücüne sahip olduğu tahmin edilmektedir. İşletmeler, ulaşım için
daha iyi altyapılar inşa edildiğinde Metro Manila’nın dışına da yayılabilirler. Önceden “ulaşması zor” yerler, yatırımcılar için daha elverişli görünmeye başlayacak ve emlak sektörü içinde başka bir arz ve talep döngüsü
başlatacaktır.

Gayrimenkul sektörü, yıllık doğrudan yatırımların büyük bir kısmını oluşturmaktadır. Bu durum, bu sektörün hala yatırımcılar tarafından büyüme potansiyeline sahip görüldüğüne işaret etmektedir.

Tarım

Filipinler, küresel pirinç üretiminin %2,8’ini üreterek, dünyadaki en büyük 8.
pirinç yetiştiren ülke olma özelliğini taşımaktadır. 2010 yılında, Filipinler
vatandaşın taleplerini karşılamak için diğer ülkelere göre daha fazla pirinç ithal etmiştir. Pirinç çeşitleriyle ilgili araştırmalar, mahsul verimini önemli
ölçüde arttıran gelişmiş pirinç çeşitlerinin gelişmesine yol açmıştır. Mısır
Filipinler’de yetiştirilen bir diğer önemli bir üründür, çünkü 600.000 çiftlik evi bu bitkiyi üreterek geçinmektedir. Şeker kamışı, şeker kamışı ekiminin altındaki geniş toprak alanları nedeniyle Filipinler’de hayati bir üründür. Negros Adası Bölgesi, şeker kamışı örtüsü altındaki toplam alanın yaklaşık %51’ini oluşturan ülkedeki şeker kamışı tarlalarının en önemli payına sahiptir.
Yaklaşık %20’lik kısım ile Mindanao bölgesi ikinci sırada gelmektedir. 2015
yılında Gıda ve Tarım Örgütü tarafından yayınlanan verilere göre hindistancevizi üretiminde dünya lideri olduğu için ülke ekonomisinin de hayati bir parçasıdır. Hindistancevizi, ülkenin yüzde 25’ini oluşturan yaklaşık 13.513 mil kare araziyi kaplamaktadır. Filipinler ayrıca muz ve ananas gibi çok miktarda meyve üretmektedir.

Perakende

Mevcut enflasyona rağmen, ülkenin yüksek istihdam oranı sayesinde tüketiciler arasında genel harcama ve tüketim hala yüksek. Büyümesini sürdürmek için sürekli kamu harcamalarına bağlı olan perakende sektörü için bu durum çok önemlidir. Filipinli Perakende Birliği başkanı Rose Ong’a göre, harcama ve tüketim istikrarlı bir artış yaşamaya devam etmektedir. Online alışveriş, bu artışın itici gücü olmuştur. Daha fazla Filipinli alışveriş ihtiyaçlarını karşılamak için mobil teknolojiden yararlanmaktadır. Ong’a göre internetin rahatlığı sayesinde perakendeci olmak artık daha kolay hale
gelmiştir.

Tuğla ve harç dükkanları da önemli bölgelerde artış göstermiştir. Küçük mağaza formatı, özellikle sayılarda önemli bir artmıştır.

Genel Bilgiler

Filipinler’de Amerikan tarzı bir demokrasi söz konusudur, yani devlet başkanı ile hükümet başkanı aynı kişidir. Başkanlık görevi 6 yıllık bir süre ile sınırlıdır. Üst meclis, Senato ve alt meclis, Temsilciler Meclisi, yasaları oluşturmaktadır. Senatörler için görev süresi altı yıl, temsilciler için ise üç yıldır. En yüksek mahkeme, Baş yargıç ve 14 iştirakten oluşan Yüksek Mahkeme’dir. Şu anki başkan 30 Haziran 2016’da seçilen Rodrigo Duterte’dir.

100 milyondan fazla nüfusu var ve yıllık yüzde 2 civarında bir büyüme oranıyla, dünyanın en kalabalık ve en hızlı büyüyen ülkelerinden biri Filipinler’dir.

Filipinler’de birçok etnik grup yaşamaktadır. Asıl sakinleri, Negritolar, adalara dağılmış yaklaşık 25 kabileden oluşan, sadece 15.000 civarında bir nüfusa sahiptirler. En son etnik bilgiler içeren 2000 nüfus sayımına göre, Filipinler’in çoğunluğunu Tagaloglar (%28), Cebuanolar (%13), Ilocanolar (% 9), Hiligaynon Ilonggolar (% 7,5) dahil olmak üzere çeşitli Malezya-Polinezya grupları oluşturmaktadır. İspanya, Çin, Amerikan ve Latin Amerikan halkı da dahil olmak üzere ülkede daha birçok göçmen grubu da yaşamaktadır.

Resmi diller Filipince ve İngilizcedir. Ayrıca Filipinler’de 180’den fazla dil ve lehçe konuşulmaktadır. Yaygın olarak kullanılan diller arasında Tagalog (26 milyon), Cebuano (21 milyon), Ilocano (7,8 milyon), Hiligaynon veya Ilonggo (7 milyon), Waray-Waray (3,1 milyon), Bicolano (2.5 milyon), Pampango ve Pangasinan (2.4 milyon) bulunmaktadır.

Filipinler tropikal ve muson bir iklime sahiptir. Ülkenin yıllık ortalama sıcaklığı 26,5 C (79,7 F) iken; mayıs en sıcak ay, ocak ise en soğuk aydır. Habagat adı verilen muson yağmurları, mayıs-ekim ayları arasında sık sık tayfunlara sebep olmaktadır. Yılda ortalama 6 veya 7 tayfun yaşanmaktadır. Kasım-nisan aylarında kuraklık yaşanırken, aralık-şubat yılın en soğuk zaman dilimidir.

Filipin Gayri Safi Yurtiçi Hasılası (GSYİH), 2019 yılının üçüncü çeyreğinde yıllık bazda yüzde 6,2 oranında büyümüştür.

Motorlu Taşıt, Motosiklet, Kişisel ve Ev Eşyalarının Ticareti ve Onarımı; İnşaat ve Finansal Aracılık, çeyreklik büyümenin ana itici güçleri olmuştur.

Büyük sektörler arasında Hizmetler, yüzde 6,9 ile en hızlı büyümeyi kaydetmiştir. Sanayi yüzde 5,6 büyümüştür. Tarım, Avcılık, Ormancılık ve
Balıkçılık yüzde 3,1 oranında bir büyüme kaydetmiştir.

Ülkenin öngörülen nüfusu 2019’un üçüncü çeyreğinde 108,3 milyona ulaşırken, kişi başına düşen GSYİH yüzde 4,5 oranında büyümüştür. Bu arada, kişi başına GSMH ve kişi başına Hane halkı Nihai Tüketim Harcamaları (HFCE) sırasıyla yüzde 4,0 ve yüzde 4,3 oranında bir büyüme kaydetmiştir.